Weekend z Paulem Celanem: od "Fugi śmierci" do śmierci samobójczej || 20 kwietnia 1970

2 maja roku 1947 "Contemporanul" publikuje "Tango śmierci", znane potem jako "Fuga śmierci".

Ingeborg Bachmann i Paul Celan || (c) panathinaeos.wordpress.com

Pod koniec roku decyduje się na ucieczkę do Austrii. Tam poznaje, w maju 1948 roku, Ingeborg Bachmann, z którą się zwiąże.


Na początku lutego 1948 roku Otto Basil drukuje w swoim piśmie "Plan" 17 wierszy Celana.

W połowie roku poeta wyjeżdża do Paryża. W tym samym roku ukazuje się "Der Sand aus den Urnen" (Piasek z urn).

Od roku 1949 studiuje germanistykę i językoznawstwo ogólne.

W 1951 roku poznaje Gisele de Lestrange, która pochodzi ze starej katolickiej rodziny francuskich arystokratów.  23 grudnia roku następnego wchodzi z nią w związek małżeński.

Kilka dni później ukazuje się tom "Mohn und Gedachtnis" (Mak i pamięć). Zbiór zawiera nowe wiersze, a także prawie w całości drugą część wycofanego zbioru "Piasek z urn" i "Fugę śmierci".

W roku 1953 zostaje oskarżony o plagiat, rodzi się (i umiera) mu syn. Przekłada Ciorana, a w roku następnym Pabla Picasso.

6 czerwca 1955 roku rodzi się syn Eric. W tym samym roku zostaje wydany trzeci tom wierszy Celana "Von Schwelle zu Schwelle" (Od progu do progu).

W 1955 roku uzyskuje także obywatelstwo francuskie i przekłada dwie powieści Simenona. W następnym roku przekłada Jeana Cayrola.

Od 1957 roku jest laureatem nagród literackich. W 1958 roku dostaje na przykład Nagrodę Literacką Wolnego Hanzeatyckiego Miasta Bremy. Przekłada Rimbauda i Błoka.

W 1959 roku wydaje czwarty tom wierszy "Sprachgitter" (Krata mowy). Zaczyna pracę jako lektor języka niemieckiego w Paryżu. Przekłada m.in. Mandelsztama, a w roku następnym Valery'ego.

W roku 1960 spotyka się z Nelly Sachs, z którą od pewnego czasu się przyjaźni. Celan pisze potem dedykowany jej wiersz "Zurich, Zum Strochen".

W 1961 roku ukazuje się"Południk". Celan przekłada Jesienina.

Piaty tom wierszy 'Die Niemandrose" (Róża niczyja) ukazuje się w 1963. Nasilają się problemy psychiczne Celana. W 1965 roku Delan w napadzie obłędu atakuje nożem swoją żonę Gisele.

W 1967 roku Celan podejmuje próbę samobójczą. Żona prosi poetę o rozstanie. Wydaje we wrześniu szósty tom wierszy "Atemwende" (Przełom oddechu). Przekłada sonety Shakespeare'a.

We wrześniu 1968 roku wydaje "Fadensonnen" (Włókna słońc).

Wyjazd do Izareala to jedno z najważniejszych wydarzeń roku 1969.

20 kwietnia 1970 popełnia samobójstwo. Pośmiertnie zostaje wydany tom "Lichtzwang" (Przymus światła).

Weekend z Paulem Celanem: od Antschela do Celana || urodzony w 1920 roku

Kraków ciągle pachnie jubileuszem 70-lecia Ryszarda Krynickiego. Na moim biurku natomiast pachnie całkiem świeży tom Paula Celana "Psalm i inne wiersze" (a5, 2013). W przekładzie i opracowaniu Ryszarda Krynickiego właśnie.

(c) warp&woof

Paul Antschel urodził się 23 listopada 1920 roku w Czerniowcach na Bukowinie*. Przyszły poeta przyszedł na świat w rodzinie żydowskiej, w której mówiło się po niemiecku.

Ojciec Paula, technik budowlany, nie miał wiele wspólnego z literaturą. Zarabiał jako pośrednik w handlu drewnem opałowym. Paul związany był mocniej z matką, która obudziła w nim miłość do klasycznej literatury niemieckiej. Ona też dbała, by syn mówił literackim niemieckim, a nie dialektem bukowińskim.

(c) wikipedia

Bukownia należała w tym czasie do Rumunii. Od 1924 roku obowiązywał jako język urzędowy rumuński. 

Czerniowce były jednak miastem wielokulturowym. 

Pośród mieszkańców znaleźć można było Żydów, Rumunów, Niemców, Ukraińców czy mniejszości polską oraz niemiecką.

Wychowany w duchu żydowskim Paul uczył się w szkole rumuńskiego, francuskiego, a także - prywatnie - hebrajskiego. Lata 30. ubiegłego wieku to jednak czas narastającego strachu związanego z egzystencją Żydów, a dojście Hitlera do władzy jeszcze bardziej rozzuchwaliło wrogie postawy.

Tak, jeśli chodzi o antysemityzm w naszej szkole, to mógłbym o tym napisać trzystustronicową książkę. (Paul Celan w liście do ciotki)

Celan w szkole angażuje się w politykę. Czyta też Kafkę, do którego będzie powracać. Pierwsze próby poetyckie słyszą jego przyjaciele.

9 listopada 1938 wyrusza pociągiem (przed Kraków i Berlin) do Francji. W Tours zaczyna studia, ale nie jest w stanie ich kontynuować, bo w 1939 roku wybucha wojna. Prześladowania Żydów przeradzają się w otwartą przemoc i realizację planu likwidacyjnego. W 1941 roku do Czerniowiec wkraczają oddziały rumuńskie i SS. Liczni Żydzi zostają zamordowani, inni muszą pracować przymusowo, po godz. 18 nie wolno wychodzić im z domu.

Paul musi pracować przy budowie mostu na Prucie.

W czasie wojny giną jego rodzice. Matka zostaje zamordowana w obozie strzałem w potylice.

Paul żyje z poczuciem winy, że ocalał.

Przyszły poeta zamyka się w literaturze. Przepisuje wielokrotnie na maszynie do pisania swoje młodzieńcze utwory. Studiuje klasykę. Czyta Martina Bubera.

W roku 1946 publikuje przekład powieści Michaiła Lermontowa "Bohater naszych czasów" podpisany nazwiskiem Antschel (w pisowni rumuńskiej Ancel). Tłumaczy też nowele Czechowa i opowiadania Turgieniewa, a także przypowieści Kafki. Wszystko na język rumuński.

W roku 1947 w pierwszym i jedynym numerze wielojęzycznego almanachu "Agora" ukazują się trzy jego wiersze, podpisane nazwiskiem Paul Celan.

Celan to anagram od Ancel.

c.d.n.

Czytaj też o jubileuszu Ryszarda Krynickiego.

*Na podstawie życiorysu z książki Paul Celan "Psalm i inne wiersze" (a5, 2013).