Tak blisko

Po tym, co wstrzyknął jej dr Mengele, pozostało jej dwa tygodnie życia. Przed śmiercią powstrzymywała ją miłość do siostry bliźniaczki. Dzięki temu przetrwała.

Eva i jej siostra bliźniaczka Miriam przyszły na świat w wiosce Portz w rumuńskim Siedmiogrodzie, niedaleko węgierskiej granicy. Były lata 30. ubiegłego wieku - dla mieszkających w Europie Żydów, do których zaliczała się rodzina Evy, jeden z najstraszniejszych czasów w historii. Jednak tata Evy uspokajał dziewczynki, twierdząc, że nazistom nie będzie chciało się tak daleko fatygować po nich wszystkich. Uspokajała rodzinę także mama, która kochała gospodarstwo, z którego żyła. Choć wieś była mała, rodzina wydawała się być tam szczęśliwa. Do czasu.

Z czasem antysemickie incydenty przybierały na sile. Dziewczynki nawet w szkole nie mogły czuć się komfortowo. Rówieśnicy wyzywali je od "brudnych Żydówek". Gdy stawało się coś złego, winne były tylko one. Atmosfera była coraz bardziej nieznośna. W końcu nadszedł ten fatalny dzień, w którym na podwórku gospodarstwa Evy pojawili się naziści. Dziewczynki brutalnie wywleczone w nocy, wraz z całą rodziną, wyruszyły w podroż w nieznane. Wkrótce okazało się, że ich celem jest Auschwitz. Czyli śmierć.

W poszukiwaniu własnego czasu

Goran Rosenberg chce powoli, bardzo delikatnie zajrzeć w duszę swoją i swojego ojca. Ale im głębiej sięga, tym szybciej toczy się akcja, tym mocniej zderza się z tym, co nieuniknione.

Pierwszy obraz - niemal symboliczny - to most. Ale nie ten, po którym wygodnie i prędko przejeżdża się pociągiem relacji dalekobieżnej. Inny. Mniej przyjemny. Taki, który kojarzy się z czymś niewygodnym, niebezpiecznym, brudnym, mało komfortowym. "Ten, kto nadjeżdża pociągiem, nie może zatem nigdy dzielić strachu z tym, kto przechodzi przez Most".

Ta podwójność i niejednoznaczność symboli - tak jednoznacznie często funkcjonujących - pociągnie metaforykę, na jakiej osadzona jest książka "Krótki przystanek w drodze z Auschwitz".

Dance me to your beauty...

Jeden z największych przobojów LEONARDA COHENA, "Dance Me to the End of Love", to z wielu względów jeden z najpiękniejszych utworów muzyki popularnej XX wieku.

(c) Guillaume Laurent via Foter.com / CC BY-NC-SA

Grupińska: Ciągle po kole || 70 lat od wybuchu

19 kwietnia minęło 70. lat od wybuchu powstania w getcie warszawskim. Anka Grupińska, dziennikarka i publicystka, swego czasu zrobiła cykl rozmów z żołnierzami z tamtych czasów. Właśnie ukazało się wznowienie książki z zapisem tych spotkań, "Ciągle po kole" (Czarne, 2013).

Książkę otwiera rozmowa z Markiem Edelmanem. Spotkanie Grupińskiej z nim zaowocowało tekstem, który był w drugiej połowie lat 80. głośny, bo przypominał o wielu istotnych sprawach. Jego forma - relacja mówiona - była oryginalnym ujęciem historii. Bez patosu, w indywidualnej perspektywie i z uwzględnieniem doświadczenia codzienności.

Taką formę i postać przybrały też kolejne rozmowy, które znalazły się w tej książce. Szmuel Ron, Masza Glajtman Putermilych, Pina Grynszpan-Frymer, Aron Kamim, Luba Gawinsar czy inni mówią o życiu. Grupińska pilnuje bowiem, by jej rozmówcy trzymali się egzystencji takiej, jaka ona była i jaką pamiętają. Emocjonalną czasem i w tych emocjach przygnębiającą i piękną. Jakby chodziło też o przypomnienie, że za murami getta nie tylko rozgrywał się dramat, ale też działy się inne sprawy: miłość, praca, rytuały dnia codziennego.

Nie brakuje oczywiście w tym wszystkim bardzo rozdzierających opisów. Takich jak na przykład ten:

Myśmy byli w kanale czterdzieści osiem godzin. On [Jehuda Wengrower] pił tę wodę i mdlał. Ja mu mówiłam, że to trucizna, ale on nie mógł się powstrzymać. On myślał, że tą wodą będzie się cucił, że się będzie ratował. W kanale nie można było wyprzedzić tego z przodu, minąć go. Ale co można było zrobić? Można było nogi rozszerzyć i między nogami przejść. A ja widziałam, że on kona. To postanowiliśmy, że trzeba go ratować - rozszerzyliśmy nogi i wyglądało to jak zabawa sportowa: każdy go przeciągał między nogami.

Tom zamyka rozmowa z Edelmanem. Druga. Przeprowadzona po latach. Widać już zupełnie inną relację między bohaterem powstania a dziennikarką. Pytania są szczegółowsze, intymniejsze, ale też oddające szacunek i więź, jakie się między Grupińską a Edelmanem wytworzyły.

Edelman, jak to Edelman, jest wciąż na poły zimnym i bezwzględnym człowiekiem, a wciąż jednym z najwspanialszych. I to się w tym dialogu bardzo czuje.

Czytaj też o książce Pazińskiego.